«Яны хацелі проста мірна жыць». Настасся Ясіновіч з вёскі Лоск Валожынскага раёна расказвае пра продкаў, якія стагоддзямі жылі на роднай зямлі і не хацелі вайны

Да Дня вызвалення Рэспублікі Беларусь ад нямецка-фашысцкіх захопнікаў мы часта ўзгадваем тых, хто ваяваў. Але былі сем’і, якія апынуліся паміж двух агнёў. Іх лёс не ўпісваўся ў простыя схемы. Гісторыя Настассі Ясіновіч – аповед пра продкаў па бацьку, дзе перапляліся лёсы партызанаў і мірных працаўнікоў, якія стагоддзямі жылі на гэтай зямлі і не жадалі вайны.

Ясіновічы – партызанскі камісар і яго род

Па лініі бацькі Настасся вядзе свой род ад Ясіновічаў. Жылі яны ў Барысаўскім раёне, у вёсцы Рагатка. Займаліся зямлёй, рамяством. Пра­дзедаў Настассі звалі Іван Іосіфавіч і Гаўрыла Іосіфавіч – два браты. Іван працаваў шаўцом, Гаўрыла – у калгасе.

Калі прыйшла Вялікая Айчынная, браты ўзяліся за зброю. Іван Іосіфавіч Ясіновіч стаў камісарам партызанскага атрада імя Калініна. Ён быў сакратаром Плешчаніцкага райкама КП(б)Б. За баявыя заслугі Іван Ясіновіч узнагароджаны ордэнамі Леніна, Чырвонага Сцяга, Айчыннай вайны 1-й і 2-й ступеняў.

Яго брат, Гаўрыла Іосіфавіч, быў партызанскім сувязным, дапамагаў атраду. У 1944 годзе Гаўрыла загінуў.

Род Рэдславаў – мірныя працаўнікі

Іншая галіна сям’і Настассі па бацьку – Рэдславы. Яшчэ пры Кацярыне II у 1762 годзе іх продкаў запрасілі ў Расійскую імперыю. Яны прыехалі са Швейцарыі і Швецыі, пасяліліся на Паволжы.

Андрэас Фрыдрыхавіч Рэдслаў (1881 года нараджэння) і яго жонка Іда Шуберт (1882) мелі велізарную сям’ю: нарадзілася 21 дзіця. Андрэас быў 18-м сынам. Ён трымаў кузню. Браты мелі зямлю. Усе жылі мірнай працай. У 1920-я гады сям’ю раскулачылі. Пазней, у канцы 1930-х, многіх братоў не стала.

Дачка Андрэаса і Іды, Зэльма Андрэеўна, нарадзілася ва Украіне. Яна хацела аднаго: мірна працаваць, гадаваць дзяцей.

Выпрабаванні вайной

Калі пачалася вайна, сям’ю Зэльмы чакалі новыя выпрабаванні. Іншых родзічаў-Рэдславаў вывезлі ў Сібір, Казахстан, Сярэднюю Азію. А Зэльму разам з сястрой прымусова вывезлі на працу ў Аўстрыю. Яна трапіла ў Зальцбург і з 1941 па 1945 год працавала ў шпіталі.

– Яна хацела толькі аднаго: каб хутчэй скончылася вайна, – расказвае Настасся.

У 1945 годзе Зэльму вызвалілі і рэпатрыявалі на радзіму. Але там яе, як і многіх іншых, хто апынуўся на тэрыторыі ворага, накіравалі ў працоўны лагер. Яна правяла там доўгія гады, выконваючы цяжкую працу: сплаўляла бярвенні, працавала ў шахтах.

Сустрэча ў лагеры

У гэтым лагеры служыў вартаўніком малады салдат – Дзмітрый Гаўрылавіч Ясіновіч, сын загінулага партызана Гаўрылы і пляменнік камісара Івана.

– Яны ўбачылі адзін аднаго. І пакахалі, – распавядае Настасся. – Яшчэ ў лагеры ў іх нара­дзіўся сын Віктар.

Родныя Дзмітрыя, асабліва дзядзька Іван, спачатку не ўхвалялі выбар: надта цяжкімі былі страты ад вайны. Але Дзмітрый не адмовіўся ад Зэльмы. Ён зразумеў: яна не датычная да злачынстваў. Яна сама перажыла гора.

Пасля вызвалення ім не дазволілі вярнуцца ў Беларусь – дазволілі пасяліцца толькі ў Казахстане. Сям’я паехала ў Алмацінскую вобласць. Там Зэльма Андрэеўна працавала шаўцом высокага разраду на фабрыцы, Дзмітрый Гаўрылавіч – на разгрузцы цягнікоў.

У 1959 годзе нарадзіўся іх сын Андрэй, баць­­ка Настассі. Яму далі імя ў гонар прадзеда – Андрэаса Рэдслава.

У 1990-я гады многія родныя Зэльмы эмігравалі. Але сама Настасся вярнулася на гістарычную ра­­дзіму – у Беларусь.

– Мне хочацца, каб мае дзеці ведалі гэтую гісторыю. Каб не судзілі аднабакова. Каб разу­мелі: у вайне пакутавалі ўсе: і тыя, хто ваяваў, і тыя, хто проста хацеў араць зямлю і гадаваць дзяцей, – гаворыць яна.

У такія святы, як 3 ліпеня, 9 Мая, Настасся ўспамінае продкаў. Партызанскі камісар Іван Ясіновіч, сувязны Гаўрыла Ясіновіч, салдат Дзмітрый Гаўрылавіч Ясіновіч – яе гонар. А Зэльма Рэдслава – жанчына, якая перажыла прымусовую працу і лагеры, проста хацела мірнага неба.

Гэтая гісторыя – не пра палітыку. Яна пра тое, як праз выпрабаванні людзі захоўваюць галоўнае – здольнасць любіць і памятаць.

Тэкст: Надзея Зуева
Фота з сямейнага архіва гераіні

Новости из жизни белорусов с инвалидностью в нашем Telegram-канале. Подписывайтесь!